Słowniczek · Psychologia

Ikigai

Ikigai to japońskie słowo, które oznacza to, co nadaje Twojemu życiu wartość i sprawia, że chce Ci się wstać rano. Może to być praca, ale równie dobrze ogród, wnuki, poranna kawa z sąsiadem albo nauka gry na instrumencie. W języku japońskim to zwykłe słowo, używane bez patosu.

Na Zachodzie ikigai stało się hasłem rozwoju osobistego, zwykle pokazywanym jako cztery zachodzące na siebie koła. Ten diagram ma niewiele wspólnego z tym, co słowo znaczy w Japonii.

Diagram, który nie jest japoński

Popularny rysunek łączy cztery pytania: co kochasz, w czym jesteś dobry, czego potrzebuje świat i za co ktoś Ci zapłaci. Ikigai ma leżeć w samym środku. Tak zbudowany diagram celu życiowego narysował hiszpański astrolog Andrés Zuzunaga, a w 2014 roku brytyjski bloger Marc Winn zamienił w nim słowo „cel” na „ikigai”. Rysunek obiegł internet i trafił do książek.

Japońskie ikigai nie wymaga, żeby ktoś Ci za nie płacił, ani żeby było potrzebne światu. Psychiatrka Mieko Kamiya w książce z 1966 roku opisywała ikigai jako poczucie, że życie jest warte przeżycia, często budowane na drobnych, codziennych źródłach. Neurobiolog Ken Mogi w „The Little Book of Ikigai” podkreśla to samo: ikigai bywa skromne i prywatne.

Dlaczego zachodnia wersja bywa szkodliwa

Diagram z czterema kołami sugeruje, że praca powinna łączyć pasję, talent, misję i dobre zarobki. To piękny cel, ale postawiony jako wymaganie łatwo zamienia się w źródło frustracji. Jeśli Twoja praca jest po prostu porządna, płatna i znośna, diagram mówi Ci, że czegoś brakuje.

Dla właściciela małej firmy ma to jeszcze jeden skutek. Hasło „rób to, co kochasz” uzasadnia pracę po godzinach, niskie stawki i brak granic. Pasja nie płaci faktur.

Do czego diagram jednak się przydaje

Mimo wątpliwego pochodzenia cztery pytania z diagramu są dobrym narzędziem do rozmowy o kierunku zawodowym, o ile traktujesz je jak pytania, a nie test:

  • Co Cię wciąga – przy jakich zadaniach tracisz poczucie czasu? Przy ADHD uważaj: Hiperfocus pojawia się też przy rzeczach, które wcale Ci nie służą.
  • W czym jesteś dobry – o co pytają Cię inni, bo wiedzą, że to umiesz?
  • Czego potrzebują ludzie wokół – z jakim problemem klienci przychodzą najczęściej?
  • Za co ktoś płaci – które z tych rzeczy już teraz przynoszą przychód, a które są tylko przyjemne?

Zestawienie odpowiedzi często pokazuje coś prostego: firma zarabia na czymś, czego właściciel nie lubi, a to, co lubi, robi za darmo. To dobry punkt wyjścia do zmiany oferty, delegowania albo automatyzacji. Jeśli myślisz o kierunku kariery, przydatny jest też test kotwic kariery, który pyta o wartości w pracy w bardziej uporządkowany sposób.

Ikigai w japońskim sensie

Wersja japońska jest łatwiejsza i bardziej realistyczna. Zamiast szukać jednego celu, który połączy wszystko, zapisz kilka drobnych rzeczy, dla których lubisz swój zwykły dzień. Jeśli żadna z nich nie dotyczy pracy, nie musisz od razu zmieniać zawodu. Warto natomiast zadbać, żeby praca nie zjadała czasu na te rzeczy.

Pytania i odpowiedzi

Najczęściej zadawane pytania

Ikigai to japońskie słowo oznaczające to, co nadaje życiu wartość i sprawia, że chce się rano wstać. W Japonii jest to zwykłe słowo codzienne, a źródłem ikigai mogą być bardzo różne rzeczy: praca, rodzina, ogród, hobby czy spotkania z przyjaciółmi. Psychiatrka Mieko Kamiya w książce z 1966 roku opisywała ikigai jako poczucie, że życie jest warte przeżycia. Na Zachodzie ikigai spopularyzowały książki o rozwoju osobistym i diagram czterech zachodzących na siebie kół, który ma pokazywać idealną pracę łączącą pasję, talent, potrzeby świata i dobre zarobki. Ten diagram jest jednak zachodnim dodatkiem i nie odpowiada temu, jak słowo rozumie się w Japonii. Tam ikigai nie musi wiązać się z pracą ani z pieniędzmi.

Diagram ikigai z czterema kołami nie pochodzi z Japonii. Pierwotnie był to diagram celu życiowego, który narysował hiszpański astrolog Andrés Zuzunaga. W 2014 roku brytyjski bloger Marc Winn zastąpił w nim słowo oznaczające cel japońskim słowem ikigai i w tej wersji rysunek rozszedł się po internecie, a potem trafił do wielu książek i szkoleń. Diagram łączy cztery obszary: to, co kochasz, to, w czym jesteś dobry, to, czego potrzebuje świat, i to, za co ktoś Ci zapłaci. W samym środku ma leżeć ikigai. W japońskim rozumieniu ikigai nie wymaga jednak ani zarobku, ani misji wobec świata, a często jest czymś skromnym i prywatnym. Dlatego diagram warto traktować jako zachodnie narzędzie do rozmowy o karierze.

Swoje ikigai możesz szukać na dwa sposoby, zależnie od tego, którą wersję pojęcia przyjmiesz. W wersji japońskiej zapisz kilka drobnych rzeczy, dla których lubisz swój zwykły dzień, na przykład poranny spacer, rozmowę z klientem, który docenia Twoją pracę, czy naukę czegoś nowego. Nie musisz szukać jednego wielkiego celu. W wersji zachodniej, opartej na diagramie czterech kół, odpowiedz na cztery pytania: co Cię wciąga, w czym jesteś dobry, czego potrzebują ludzie wokół Ciebie i za co już teraz ktoś Ci płaci. Zestawienie odpowiedzi pokazuje, gdzie te obszary się pokrywają, a gdzie rozjeżdżają. Traktuj ten diagram jako pytania do przemyślenia, a nie jako test, który musi dać jedną odpowiedź.

Nie, ikigai nie musi być związane z pracą. W Japonii słowo to opisuje wszystko, co nadaje życiu wartość, i dla wielu osób źródłem ikigai jest rodzina, hobby, społeczność albo drobne codzienne rytuały. Związek ikigai z pracą i pieniędzmi jest pomysłem zachodnim, wprowadzonym przez popularny diagram czterech kół, który łączy pasję, talent, potrzeby świata i zarobki. Takie podejście bywa motywujące, ale ma ciemną stronę. Jeśli uznasz, że praca musi być jednocześnie pasją i misją, każda zwykła, porządna praca zacznie wyglądać na porażkę. W małej firmie hasło „rób to, co kochasz” łatwo też uzasadnia niskie stawki i pracę bez granic. Zdrowiej jest traktować pracę jako jedno z możliwych źródeł ikigai, a nie jedyne.

Ikigai, a dokładniej cztery pytania z zachodniego diagramu, przydaje się w planowaniu kariery i oferty firmy jako narzędzie do uporządkowania myśli. Zapisz, przy jakich zadaniach tracisz poczucie czasu, w czym inni uważają Cię za eksperta, z jakimi problemami najczęściej przychodzą klienci i które z Twoich działań już teraz przynoszą przychód. W małej firmie zestawienie często pokazuje, że dochód pochodzi z zadań, których właściciel nie lubi, a ulubione zajęcia są wykonywane za darmo. To dobry punkt wyjścia do decyzji: co zautomatyzować, co oddać innym, co dodać do oferty jako płatną usługę. Uważaj na hiperfokus, szczególnie przy ADHD. Pochłonięcie zadaniem nie zawsze oznacza, że jest ono dla Ciebie dobre albo opłacalne.