Ikigai
Ikigai to japońskie słowo, które oznacza to, co nadaje Twojemu życiu wartość i sprawia, że chce Ci się wstać rano. Może to być praca, ale równie dobrze ogród, wnuki, poranna kawa z sąsiadem albo nauka gry na instrumencie. W języku japońskim to zwykłe słowo, używane bez patosu.
Na Zachodzie ikigai stało się hasłem rozwoju osobistego, zwykle pokazywanym jako cztery zachodzące na siebie koła. Ten diagram ma niewiele wspólnego z tym, co słowo znaczy w Japonii.
Diagram, który nie jest japoński
Popularny rysunek łączy cztery pytania: co kochasz, w czym jesteś dobry, czego potrzebuje świat i za co ktoś Ci zapłaci. Ikigai ma leżeć w samym środku. Tak zbudowany diagram celu życiowego narysował hiszpański astrolog Andrés Zuzunaga, a w 2014 roku brytyjski bloger Marc Winn zamienił w nim słowo „cel” na „ikigai”. Rysunek obiegł internet i trafił do książek.
Japońskie ikigai nie wymaga, żeby ktoś Ci za nie płacił, ani żeby było potrzebne światu. Psychiatrka Mieko Kamiya w książce z 1966 roku opisywała ikigai jako poczucie, że życie jest warte przeżycia, często budowane na drobnych, codziennych źródłach. Neurobiolog Ken Mogi w „The Little Book of Ikigai” podkreśla to samo: ikigai bywa skromne i prywatne.
Dlaczego zachodnia wersja bywa szkodliwa
Diagram z czterema kołami sugeruje, że praca powinna łączyć pasję, talent, misję i dobre zarobki. To piękny cel, ale postawiony jako wymaganie łatwo zamienia się w źródło frustracji. Jeśli Twoja praca jest po prostu porządna, płatna i znośna, diagram mówi Ci, że czegoś brakuje.
Dla właściciela małej firmy ma to jeszcze jeden skutek. Hasło „rób to, co kochasz” uzasadnia pracę po godzinach, niskie stawki i brak granic. Pasja nie płaci faktur.
Do czego diagram jednak się przydaje
Mimo wątpliwego pochodzenia cztery pytania z diagramu są dobrym narzędziem do rozmowy o kierunku zawodowym, o ile traktujesz je jak pytania, a nie test:
- Co Cię wciąga – przy jakich zadaniach tracisz poczucie czasu? Przy ADHD uważaj: Hiperfocus pojawia się też przy rzeczach, które wcale Ci nie służą.
- W czym jesteś dobry – o co pytają Cię inni, bo wiedzą, że to umiesz?
- Czego potrzebują ludzie wokół – z jakim problemem klienci przychodzą najczęściej?
- Za co ktoś płaci – które z tych rzeczy już teraz przynoszą przychód, a które są tylko przyjemne?
Zestawienie odpowiedzi często pokazuje coś prostego: firma zarabia na czymś, czego właściciel nie lubi, a to, co lubi, robi za darmo. To dobry punkt wyjścia do zmiany oferty, delegowania albo automatyzacji. Jeśli myślisz o kierunku kariery, przydatny jest też test kotwic kariery, który pyta o wartości w pracy w bardziej uporządkowany sposób.
Ikigai w japońskim sensie
Wersja japońska jest łatwiejsza i bardziej realistyczna. Zamiast szukać jednego celu, który połączy wszystko, zapisz kilka drobnych rzeczy, dla których lubisz swój zwykły dzień. Jeśli żadna z nich nie dotyczy pracy, nie musisz od razu zmieniać zawodu. Warto natomiast zadbać, żeby praca nie zjadała czasu na te rzeczy.
Najczęściej zadawane pytania
Ikigai to japońskie słowo oznaczające to, co nadaje życiu wartość i sprawia, że chce się rano wstać. W Japonii jest to zwykłe słowo codzienne, a źródłem ikigai mogą być bardzo różne rzeczy: praca, rodzina, ogród, hobby czy spotkania z przyjaciółmi. Psychiatrka Mieko Kamiya w książce z 1966 roku opisywała ikigai jako poczucie, że życie jest warte przeżycia. Na Zachodzie ikigai spopularyzowały książki o rozwoju osobistym i diagram czterech zachodzących na siebie kół, który ma pokazywać idealną pracę łączącą pasję, talent, potrzeby świata i dobre zarobki. Ten diagram jest jednak zachodnim dodatkiem i nie odpowiada temu, jak słowo rozumie się w Japonii. Tam ikigai nie musi wiązać się z pracą ani z pieniędzmi.
Diagram ikigai z czterema kołami nie pochodzi z Japonii. Pierwotnie był to diagram celu życiowego, który narysował hiszpański astrolog Andrés Zuzunaga. W 2014 roku brytyjski bloger Marc Winn zastąpił w nim słowo oznaczające cel japońskim słowem ikigai i w tej wersji rysunek rozszedł się po internecie, a potem trafił do wielu książek i szkoleń. Diagram łączy cztery obszary: to, co kochasz, to, w czym jesteś dobry, to, czego potrzebuje świat, i to, za co ktoś Ci zapłaci. W samym środku ma leżeć ikigai. W japońskim rozumieniu ikigai nie wymaga jednak ani zarobku, ani misji wobec świata, a często jest czymś skromnym i prywatnym. Dlatego diagram warto traktować jako zachodnie narzędzie do rozmowy o karierze.
Swoje ikigai możesz szukać na dwa sposoby, zależnie od tego, którą wersję pojęcia przyjmiesz. W wersji japońskiej zapisz kilka drobnych rzeczy, dla których lubisz swój zwykły dzień, na przykład poranny spacer, rozmowę z klientem, który docenia Twoją pracę, czy naukę czegoś nowego. Nie musisz szukać jednego wielkiego celu. W wersji zachodniej, opartej na diagramie czterech kół, odpowiedz na cztery pytania: co Cię wciąga, w czym jesteś dobry, czego potrzebują ludzie wokół Ciebie i za co już teraz ktoś Ci płaci. Zestawienie odpowiedzi pokazuje, gdzie te obszary się pokrywają, a gdzie rozjeżdżają. Traktuj ten diagram jako pytania do przemyślenia, a nie jako test, który musi dać jedną odpowiedź.
Nie, ikigai nie musi być związane z pracą. W Japonii słowo to opisuje wszystko, co nadaje życiu wartość, i dla wielu osób źródłem ikigai jest rodzina, hobby, społeczność albo drobne codzienne rytuały. Związek ikigai z pracą i pieniędzmi jest pomysłem zachodnim, wprowadzonym przez popularny diagram czterech kół, który łączy pasję, talent, potrzeby świata i zarobki. Takie podejście bywa motywujące, ale ma ciemną stronę. Jeśli uznasz, że praca musi być jednocześnie pasją i misją, każda zwykła, porządna praca zacznie wyglądać na porażkę. W małej firmie hasło „rób to, co kochasz” łatwo też uzasadnia niskie stawki i pracę bez granic. Zdrowiej jest traktować pracę jako jedno z możliwych źródeł ikigai, a nie jedyne.
Ikigai, a dokładniej cztery pytania z zachodniego diagramu, przydaje się w planowaniu kariery i oferty firmy jako narzędzie do uporządkowania myśli. Zapisz, przy jakich zadaniach tracisz poczucie czasu, w czym inni uważają Cię za eksperta, z jakimi problemami najczęściej przychodzą klienci i które z Twoich działań już teraz przynoszą przychód. W małej firmie zestawienie często pokazuje, że dochód pochodzi z zadań, których właściciel nie lubi, a ulubione zajęcia są wykonywane za darmo. To dobry punkt wyjścia do decyzji: co zautomatyzować, co oddać innym, co dodać do oferty jako płatną usługę. Uważaj na hiperfokus, szczególnie przy ADHD. Pochłonięcie zadaniem nie zawsze oznacza, że jest ono dla Ciebie dobre albo opłacalne.