Słowniczek · Biznes

Informacja zwrotna (feedback)

Informacja zwrotna (ang. feedback) to wiadomość o tym, jak czyjeś działanie wpłynęło na wynik pracy albo na innych ludzi, przekazana po to, żeby ta osoba mogła coś zachować albo zmienić. Dobra informacja zwrotna dotyczy konkretnego zachowania, a nie charakteru, i pada na tyle szybko, żeby odbiorca pamiętał sytuację.

W małej firmie informacja zwrotna rzadko przychodzi w formie oceny rocznej. Częściej to dwa zdania na korytarzu albo komentarz pod zadaniem w Trello. Właśnie dlatego tak łatwo ją zepsuć: nikt jej nie planuje, więc wychodzi w emocjach albo nie wychodzi wcale.

Feedback potrafi pogorszyć wyniki

Intuicja podpowiada, że każda informacja zwrotna pomaga. Metaanaliza Avrahama Klugera i Angelo DeNisiego (Psychological Bulletin, 1996) pokazała coś innego: w ponad jednej trzeciej przebadanych przypadków informacja zwrotna obniżyła wyniki. Najgorzej działała ta, która przesuwała uwagę z zadania na osobę, czyli z pytania „co poszło nie tak w tym raporcie” na pytanie „czy ja się nadaję”.

Wniosek jest prosty i trudny jednocześnie. Mów o tym, co ktoś zrobił, a nie o tym, kim jest. „Raport miał błędne dane z marca” da się naprawić. „Jesteś niedokładny” można tylko przełknąć.

Trzy formuły i ich granice

  • Metoda kanapki – pochwała, uwaga krytyczna, pochwała. Popularna, bo jest wygodna dla mówiącego. Ma jedną wadę: ludzie szybko uczą się, że po pochwale przyjdzie „ale”, i przestają słyszeć pochwały w ogóle. Krytyka ginie z kolei między dwoma miłymi zdaniami.
  • Sytuacja, zachowanie, wpływ – opisujesz, kiedy to było, co dokładnie ktoś zrobił i jaki miało to skutek. „Na wtorkowym spotkaniu z klientem przerwałeś mu trzy razy. Klient potem napisał, że nie czuł się wysłuchany.” Bez ocen, bez przymiotników.
  • Model GROW – pochodzi z coachingu i opisał go John Whitmore w książce „Coaching for Performance”. Rozmowa idzie przez cel (Goal), obecną sytuację (Reality), możliwości (Options) i decyzję, co dalej (Will). Pasuje do rozmów rozwojowych, ale jest za ciężki na szybką uwagę o literówce w ofercie.

Kiedy informacja zwrotna nie trafia

Najczęstsze powody są przyziemne:

  • Za późno – uwaga o projekcie sprzed dwóch miesięcy brzmi jak wyciąganie starych grzechów.
  • Za ogólnie – „musisz być bardziej proaktywny” nie mówi, co zrobić jutro rano.
  • Publicznie – krytyka przy zespole uruchamia obronę, nie refleksję.
  • Tylko w jedną stronę – szef, który daje feedback, ale sam go nie przyjmuje, uczy zespół, że to narzędzie władzy, a nie rozwoju. Zobacz Bezpieczeństwo psychologiczne.

Osobny przypadek to odbiorca z Dysforia wrażliwa na odrzucenie, częstą przy ADHD. Dla takiej osoby nawet łagodna uwaga może brzmieć jak wyrok. Nie oznacza to, że trzeba milczeć. Oznacza, że warto mówić konkretnie, prywatnie i od razu powiedzieć, czego uwaga nie dotyczy, na przykład: „to nie jest ocena Twojej pracy w ogóle, tylko tego jednego maila”.

Feedback w zespole na pięć osób

Nie potrzebujesz systemu ocen okresowych. Potrzebujesz dwóch nawyków. Pierwszy: uwagę o konkretnej sytuacji przekazuj w ciągu doby, prywatnie, w formule sytuacja, zachowanie, wpływ. Drugi: raz w miesiącu zapytaj każdą osobę, co Ty możesz robić inaczej, żeby jej się lepiej pracowało, i zapisz odpowiedź. Jeśli po trzech miesiącach nic z tej listy się nie zmieniło, ludzie przestaną odpowiadać szczerze.

Przy delegowaniu informacja zwrotna jest warunkiem, że oddane zadanie wróci w lepszej formie, a nie w tej samej. Zobacz Delegowanie.

Pytania i odpowiedzi

Najczęściej zadawane pytania

Informacja zwrotna, po angielsku feedback, to wiadomość o tym, jak czyjeś działanie wpłynęło na wynik pracy albo na innych ludzi. Jej celem jest umożliwienie tej osobie zachowania tego, co działa, i zmiany tego, co nie działa. Dobra informacja zwrotna dotyczy konkretnego zachowania w konkretnej sytuacji, pada niedługo po zdarzeniu i nie zawiera ocen charakteru. Zdanie „w ofercie dla klienta z Poznania była stara cena” jest informacją zwrotną. Zdanie „jesteś niedokładny” jest oceną, z którą trudno cokolwiek zrobić. Informacja zwrotna może być pozytywna albo korygująca, a obie są równie potrzebne. Zespół, który słyszy tylko uwagi krytyczne, uczy się unikać ryzyka. Zespół, który słyszy tylko pochwały, przestaje im wierzyć.

Najprostsza i najbezpieczniejsza formuła informacji zwrotnej ma trzy części: sytuacja, zachowanie, wpływ. Najpierw mówisz, kiedy i gdzie to było, na przykład „na wczorajszym spotkaniu z klientem”. Potem opisujesz konkretne zachowanie bez przymiotników: „trzy razy przerwałeś mu w pół zdania”. Na końcu mówisz, jaki to miało skutek: „klient napisał potem, że nie czuł się wysłuchany”. Taką uwagę przekazuj prywatnie i najlepiej w ciągu doby, póki obie strony pamiętają szczegóły. Zostaw miejsce na odpowiedź, bo druga osoba może znać fakty, których Ty nie znasz. Na koniec ustalcie jedną rzecz do zrobienia inaczej następnym razem. Bez tego ostatniego kroku rozmowa kończy się poczuciem winy zamiast planem.

Metoda kanapki, czyli pochwała, krytyka i znów pochwała, jest wygodna dla osoby, która mówi, ale często słabo działa na tę, która słucha. Pierwszy problem to przewidywalność. Gdy zespół zna schemat, każda pochwała zapowiada nadchodzące „ale”, więc ludzie przestają słyszeć pozytywne uwagi albo traktują je jak wstęp do ciosu. Drugi problem to rozmycie. Uwaga krytyczna wciśnięta między dwa miłe zdania potrafi zginąć, i odbiorca wychodzi z rozmowy przekonany, że wszystko jest w porządku. Lepiej rozdzielić te rzeczy. Pochwałę dawaj wtedy, gdy jest zasłużona, osobno i konkretnie. Uwagę korygującą przekazuj w formule sytuacja, zachowanie, wpływ. Metoda kanapki ma sens najwyżej przy pierwszej rozmowie z osobą, z którą jeszcze nie masz zaufania.

Metaanaliza Klugera i DeNisiego z 1996 roku pokazała, że w ponad jednej trzeciej przebadanych przypadków informacja zwrotna obniżyła wyniki zamiast je poprawić. Najczęstszy powód był taki, że uwaga przesuwała się z zadania na osobę. Kiedy ktoś słyszy ocenę siebie, zamiast konkretnej uwagi o pracy, zaczyna bronić poczucia własnej wartości, a nie myśleć, jak poprawić raport. Drugi powód to informacja zwrotna zbyt ogólna, na przykład „bądź bardziej zaangażowany”, z której nie wynika żadne działanie. Trzeci to porównywanie z innymi, które zamienia rozmowę o pracy w ranking. Żeby informacja zwrotna pomagała, mów o konkretnym zachowaniu, o jego skutkach i o tym, co można zrobić inaczej. Ocenę całej osoby zostaw poza rozmową.

Model GROW to struktura rozmowy rozwojowej opisana przez Johna Whitmore'a w książce „Coaching for Performance”. Nazwa to skrót czterech etapów: Goal, czyli cel, Reality, czyli obecna sytuacja, Options, czyli możliwe drogi, i Will, czyli decyzja, co konkretnie zostanie zrobione i kiedy. W odróżnieniu od zwykłej informacji zwrotnej model GROW opiera się głównie na pytaniach, a nie na komunikatach. Przełożony nie mówi, co trzeba poprawić, tylko pomaga pracownikowi samemu dojść do planu. Dobrze sprawdza się w rozmowach o rozwoju, celach kwartalnych albo powtarzających się trudnościach. Jest natomiast za ciężki na szybkie uwagi o bieżącej pracy. Jeśli chodzi o literówkę w ofercie, wystarczy jedno zdanie, a nie czteroetapowa rozmowa coachingowa.

Powiązane artykuły