Multitasking (wielozadaniowość)
Multitasking, po polsku wielozadaniowość, to wykonywanie kilku zadań w tym samym czasie albo szybkie skakanie między nimi. Przy czynnościach automatycznych, takich jak chodzenie i rozmowa, to działa. Przy dwóch zadaniach, które wymagają myślenia, mózg ich nie robi równolegle, tylko przełącza się między nimi, a każde przełączenie kosztuje czas i dokładność.
Stąd popularne określenie „mit wielozadaniowości”. Mitem nie jest samo robienie wielu rzeczy w ciągu dnia, bo tego wymaga każda praca. Mitem jest przekonanie, że odpisywanie na maile w trakcie pisania oferty jest szybsze niż zrobienie tych dwóch rzeczy po kolei.
Koszt przełączania kontekstu
Psychologia poznawcza bada to zjawisko pod nazwą task switching, czyli przełączania zadań. Joshua Rubinstein, David Meyer i Jeffrey Evans w serii eksperymentów kazali ludziom naprzemiennie wykonywać różne zadania albo powtarzać jedno. Przełączanie zawsze wydłużało czas, a koszt rósł wraz ze złożonością reguł zadania. Malał, gdy było wyraźnie widać, które zadanie jest teraz do zrobienia (Rubinstein, Meyer i Evans, 2001). Autorzy opisali to jako dwa etapy: przestawienie celu i załadowanie reguł nowego zadania. Oba etapy obciążają funkcje wykonawcze.
Pojedyncze przełączenie w laboratorium kosztuje ułamek sekundy. W pracy biurowej koszt rośnie, bo zadania są dłuższe i bardziej złożone. Sophie Leroy opisała zjawisko resztek uwagi (attention residue): po przejściu do nowego zadania część myśli zostaje przy poprzednim, zwłaszcza gdy nie zostało skończone. Osoby, które przeskakiwały z niedokończonej pracy, wypadały słabiej w następnym zadaniu (Leroy, 2009). Ten mechanizm przypomina efekt Zeigarnik: niedomknięte sprawy dłużej siedzą w głowie.
Czy da się nauczyć wielozadaniowości
Intuicja podpowiada, że osoby, które ciągle robią kilka rzeczy naraz, są w tym lepsze. Eyal Ophir, Clifford Nass i Anthony Wagner porównali osoby intensywnie korzystające z wielu mediów jednocześnie z tymi, które robią to rzadko. W testach przełączania zadań i odrzucania rozpraszaczy intensywni użytkownicy wypadli gorzej, a nie lepiej (Ophir, Nass i Wagner, 2009). Kolejne badania dały jednak niejednoznaczne wyniki i późniejszy przegląd Meliny Uncapher i Anthony’ego Wagnera ostrożnie zaznacza, że nie wiadomo, co jest przyczyną, a co skutkiem (Uncapher i Wagner, 2018).
Są też wyjątki. Jason Watson i David Strayer przebadali 200 osób, które w symulatorze prowadziły samochód i jednocześnie rozwiązywały wymagające zadanie pamięciowe. Zdecydowana większość radziła sobie gorzej przy dwóch zadaniach, ale 2,5% nie wykazało żadnego spadku (Watson i Strayer, 2010). Takie osoby istnieją, tylko szansa, że akurat Ty do nich należysz, jest niewielka.
Wielozadaniowość w pracy małej firmy
- Telefon w trakcie wyceny. Odbierasz, wracasz do arkusza i musisz od nowa sprawdzić, w którym wierszu skończyłeś. Pomyłka w wycenie kosztuje więcej niż oddzwonienie za pół godziny.
- Komunikator otwarty przez cały dzień. Każda wiadomość to małe przełączenie. Jeśli zespół oczekuje odpowiedzi w kilka minut, nikt nie ma dłuższego bloku na pracę wymagającą skupienia. Pomaga asynchroniczna komunikacja, czyli odpowiadanie w ustalonych porach.
- Spotkanie z laptopem. Odpisujesz na maile w trakcie rozmowy. Ani maile, ani spotkanie nie dostają pełnej uwagi, a decyzja ze spotkania umyka.
- Model AI generuje odpowiedź, a Ty w tym czasie zaczynasz coś innego. Krótkie oczekiwanie kusi, żeby je wypełnić. Gdy wracasz, musisz od nowa wejść w kontekst, żeby ocenić wynik.
Osoby z ADHD często mówią, że przełączają się nie z wyboru, tylko dlatego, że coś przyciągnęło uwagę. Wtedy prośba „skup się na jednym” mało daje. Więcej daje zmiana otoczenia: wyciszone powiadomienia, jedno okno na ekranie, zadanie zapisane w widocznym miejscu.
Multitasking a limit prac w toku i przebodźcowanie
Wielozadaniowość łatwo pomylić z dwoma pokrewnymi pojęciami. Limit prac w toku dotyczy liczby rozpoczętych i niezakończonych zadań w procesie, w skali dni i tygodni: ile projektów masz otwartych jednocześnie. Multitasking dotyczy minut: ile razy w ciągu godziny przeskakujesz między zadaniami. Jedno napędza drugie, bo im więcej otwartych spraw, tym więcej powodów do przeskakiwania.
Przebodźcowanie cyfrowe to z kolei stan przeciążenia nadmiarem bodźców: powiadomień, treści, dźwięków. Multitasking to zachowanie, które ten stan często wywołuje albo pogłębia. Możesz robić jedną rzecz naraz i nadal być przebodźcowany, jeśli wokół jest za dużo sygnałów.
Jak ograniczyć koszt przełączania
- Grupuj podobne zadania. Maile, telefony, faktury w jednym bloku. Koszt przełączania jest najwyższy między zadaniami o różnych regułach.
- Zapisz punkt zatrzymania. Gdy musisz przerwać, jedno zdanie „skończyłem na…, następny krok to…” skraca powrót i zmniejsza resztki uwagi.
- Chroń bloki na pracę wymagającą skupienia. Time-blocking działa, gdy w czasie bloku komunikator jest wyłączony. Sam wpis w kalendarzu nie wystarcza.
- Ustal porę odpowiedzi. Zespół, który wie, że odpisujesz o 11:00 i 15:00, przestaje oczekiwać reakcji w kilka minut.
Pytanie kontrolne na jutro: ile razy przełączyłeś się w ciągu pierwszej godziny pracy i które z tych przełączeń było naprawdę konieczne?
Najczęściej zadawane pytania
Multitasking, po polsku wielozadaniowość, to wykonywanie kilku zadań jednocześnie albo szybkie przeskakiwanie między nimi. W przypadku czynności automatycznych, jak chodzenie i rozmowa, robienie dwóch rzeczy naraz działa bez problemu. Gdy oba zadania wymagają myślenia, na przykład pisanie oferty i odpisywanie na maile, mózg nie wykonuje ich równolegle, tylko przełącza się między nimi. Każde takie przełączenie kosztuje czas i zwiększa ryzyko błędu, bo trzeba przestawić cel i przypomnieć sobie reguły nowego zadania. Przykład: właścicielka sklepu internetowego odpowiada klientom na czacie w trakcie układania zamówienia do hurtowni. Oba zadania idą wolniej, a w zamówieniu łatwiej o pomyłkę. Dlatego w psychologii mówi się raczej o przełączaniu zadań niż o prawdziwej wielozadaniowości.
Mit wielozadaniowości polega na przekonaniu, że robiąc kilka rzeczy naraz, zrobisz je szybciej. Przy zadaniach wymagających uwagi tak nie jest. Joshua Rubinstein, David Meyer i Jeffrey Evans w 2001 roku pokazali w eksperymentach, że przełączanie między zadaniami zawsze wydłuża czas pracy, a koszt rośnie wraz ze złożonością zadań. Sophie Leroy w 2009 roku opisała resztki uwagi: po przejściu do nowego zadania część myśli zostaje przy poprzednim, zwłaszcza niedokończonym, i obniża jakość kolejnej pracy. Nie znaczy to, że multitasking nigdy nie działa. Przy czynnościach automatycznych albo bardzo prostych koszt jest niewielki. Problem pojawia się przy pracy koncepcyjnej: pisaniu, liczeniu, planowaniu, ocenianiu odpowiedzi modelu AI. Tam robienie rzeczy po kolei zwykle wychodzi szybciej i dokładniej.
Tak, ale jest ich bardzo niewielu. Jason Watson i David Strayer w 2010 roku przebadali 200 osób, które w symulatorze prowadziły samochód i jednocześnie rozwiązywały wymagające zadanie pamięciowe. Prawie wszyscy wypadli gorzej przy dwóch zadaniach naraz niż przy każdym osobno, ale 2,5% badanych nie wykazało żadnego spadku. Autorzy nazwali je supertaskerami. Wniosek praktyczny jest odwrotny do tego, co podpowiada intuicja: szansa, że akurat Ty należysz do tej grupy, jest mała. Badanie Ophira, Nassa i Wagnera z 2009 roku sugerowało też, że osoby często korzystające z wielu mediów naraz radzą sobie gorzej z rozpraszaczami, choć późniejsze badania dały mieszane wyniki. Bezpieczniej założyć, że robienie dwóch wymagających rzeczy naraz obniża jakość obu.
Multitasking i limit prac w toku dotyczą podobnego problemu, ale w innej skali czasu. Limit prac w toku to praktyka z metody kanban: ustalasz, ile zadań może być jednocześnie rozpoczętych i niezakończonych w procesie, na przykład najwyżej trzy projekty klientów naraz. To skala dni i tygodni. Multitasking to przeskakiwanie między zadaniami w ciągu godziny, na przykład między ofertą, mailami i telefonem. To skala minut. Oba zjawiska się napędzają. Im więcej masz otwartych spraw, tym więcej powodów do przeskakiwania, bo każda sprawa może w każdej chwili czegoś wymagać. Ograniczenie liczby rozpoczętych projektów zmniejsza więc pokusę wielozadaniowości. Z kolei samo wyciszenie powiadomień nie pomoże, jeśli na liście jest dziesięć pilnych projektów jednocześnie.
Ograniczanie multitaskingu w pracy zaczyna się od zmian w otoczeniu, a nie od silnej woli. Po pierwsze, grupuj podobne zadania: maile, telefony i faktury w jednym bloku, bo przełączanie jest najdroższe między zadaniami o różnych regułach. Po drugie, przed przerwaniem pracy zapisz jedno zdanie o tym, gdzie skończyłeś i jaki jest następny krok. To skraca powrót i zmniejsza resztki uwagi po poprzednim zadaniu. Po trzecie, chroń bloki na pracę wymagającą skupienia: wyłącz komunikator, zostaw na ekranie jedno okno. Po czwarte, ustal z zespołem pory odpowiadania na wiadomości, na przykład o jedenastej i piętnastej, żeby nikt nie oczekiwał reakcji w kilka minut. Osobom z ADHD, które przełączają się, bo coś przyciągnęło uwagę, zwykle bardziej pomaga mniej bodźców wokół niż postanowienie skupienia się.
Powiązane pojęcia
Funkcje wykonawcze (Executive functions)
Zestaw zdolności zarządzających mózgu: planowanie, hamowanie impulsów, pamięć robocza, elastyczność myślenia — dyrektor generalny…
Efekt Zeigarnik
Zjawisko psychologiczne polegające na tym, że niedokończone zadania są lepiej zapamiętywane i zajmują więcej zasobów mentalnych…
Asynchroniczna komunikacja
Model komunikacji, w którym uczestnicy nie muszą być dostępni w tym samym czasie — fundament pracy zdalnej i produktywności…
ADHD
Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi — neurorozwojowe zaburzenie wpływające na koncentrację, impulsywność i…
Limit prac w toku (WIP limit)
Maksymalna liczba zadań, które wolno mieć jednocześnie rozpoczętych i niezakończonych. Jedyna praktyka kanbanu, która…
Przebodźcowanie cyfrowe
Stan przeciążenia sensorycznego i kognitywnego wywołanego nadmiarem bodźców cyfrowych — powiadomień, treści, dźwięków —…
Time-blocking
Metoda zarządzania czasem polegająca na dzieleniu dnia na bloki dedykowane konkretnym zadaniom — zamiast reagować na to, co…