Słowniczek · Psychologia

Pamięć prospektywna (Prospective memory)

Pamięć prospektywna to pamiętanie o tym, żeby coś zrobić w przyszłości: wyjść na wizytę o piętnastej, oddzwonić do księgowej po obiedzie, wyjąć pranie z pralki. Różni się od zwykłego przypominania sobie faktów tym, że nikt nie zada Ci pytania. Właściwy moment trzeba wyłapać samemu, w trakcie zajmowania się czymś zupełnie innym.

Zamiary związane z godziną i ze zdarzeniem

  • Związane ze zdarzeniem — „kiedy zobaczę Anię, oddam jej klucze”. Sygnał z otoczenia przywołuje zamiar sam.
  • Związane z godziną — „o 14:30 wychodzę”. Nic w otoczeniu nie przypomni, więc trzeba co jakiś czas sprawdzać zegar.

Gilles Einstein i Mark McDaniel opisali tę różnicę w modelu wielu procesów: część zamiarów wraca spontanicznie, część wymaga aktywnego wypatrywania, które kosztuje uwagę.

Ile kosztuje pamiętanie

Rebekah Smith pokazała w 2003 roku, że samo trzymanie zamiaru w pamięci spowalnia pracę wykonywaną w tym samym czasie. Badacze nazywają to kosztem pamięci prospektywnej. U dorosłych z ADHD szczególnie trudne okazują się zamiary związane z godziną, co opisała Mareike Altgassen ze współpracownikami.

Jak odciążyć pamięć prospektywną

Najskuteczniej jest zamienić zamiar związany z godziną w zamiar związany ze zdarzeniem: budzik, przypomnienie w kalendarzu, kartka położona na drodze do drzwi. Wtedy pilnowanie przejmuje przedmiot, a uwaga wraca do pracy.

Pytania i odpowiedzi

Najczęściej zadawane pytania

Zwykła pamięć, czyli retrospektywna, dotyczy tego, co już się wydarzyło: nazwisk, faktów, rozmów. Pamięć prospektywna dotyczy zamiarów na przyszłość, na przykład wizyty o piętnastej. Najważniejsza różnica polega na tym, że nikt nie zada Ci pytania, które przywoła wspomnienie. Moment, w którym trzeba sobie przypomnieć o zamiarze, musisz wyłapać sam, często w trakcie zupełnie innej pracy.

Bo pamiętanie o zamiarze związanym z godziną wymaga co jakiś czas sprawdzania zegara, a część uwagi stale wypatruje sygnału, że to już. Rebekah Smith wykazała w 2003 roku, że takie pilnowanie spowalnia pracę wykonywaną równolegle. Z zewnątrz wygląda to na bezczynność, a w rzeczywistości głowa przez cały czas wykonuje pracę strażnika zegara.

Badania Mareike Altgassen ze współpracownikami pokazały, że dorośli z ADHD radzili sobie podobnie jak osoby bez diagnozy przy zamiarach związanych ze zdarzeniem, ale wyraźnie gorzej przy zamiarach związanych z godziną. W innej pracy słabsze wyniki w zadaniach pamięci prospektywnej częściowo tłumaczyły skłonność do odkładania spraw na później u osób z większym nasileniem objawów ADHD.

Najprościej zamienić zamiar związany z godziną w zamiar związany ze zdarzeniem. Zamiast pamiętać, że o 14:30 trzeba wyjść, nastaw budzik i podpisz go nazwą sprawy. Podobnie działają przypomnienia w kalendarzu i przedmioty położone na drodze do drzwi. Pilnowanie przejmuje wtedy otoczenie, a uwaga może wrócić do zadania, nad którym pracujesz.

Powiązane artykuły