Słowniczek · Psychologia

Piramida Maslowa (hierarchia potrzeb)

Piramida Maslowa to popularna nazwa hierarchii potrzeb opisanej przez psychologa Abrahama Maslowa. Model dzieli ludzkie potrzeby na pięć poziomów: fizjologiczne, bezpieczeństwa, przynależności, uznania i samorealizacji. Zakłada, że potrzeby wyższe zaczynają nami kierować dopiero wtedy, gdy niższe są w miarę zaspokojone.

W firmie to pojęcie wraca zawsze, gdy ktoś pyta, dlaczego podwyżka nie poprawiła zaangażowania albo dlaczego pracownik z dobrą pensją i tak odchodzi. Piramida daje na to prostą odpowiedź: ludzie pracują dla kilku rzeczy naraz, a pieniądze załatwiają tylko część z nich.

Maslow nie narysował żadnej piramidy

Teoria ukazała się w artykule „A Theory of Human Motivation” w czasopiśmie Psychological Review w 1943 roku. W tekście nie ma ani jednego trójkąta. Maslow pisał o potrzebach, które na siebie zachodzą, i wprost zaznaczał, że kolejność bywa u różnych ludzi inna.

Rysunek piramidy dołożyli później autorzy podręczników zarządzania. Historię tego, jak model został uproszczony do pięciu sztywnych pięter, opisali Bridgman, Cummings i Ballard w artykule „Who Built Maslow’s Pyramid?”. Wniosek dla Ciebie jest praktyczny: kiedy ktoś pokazuje piramidę jako prawo natury, pokazuje skrót, a nie teorię.

Pięć poziomów przełożonych na pracę

  • Fizjologiczne – pensja, która pokrywa życie, przerwy, warunki, w których da się pracować bez bólu głowy.
  • Bezpieczeństwa – przewidywalna umowa, terminowe wypłaty, jasne zasady. Pracownik, który nie wie, czy za kwartał będzie miał pracę, nie myśli o rozwoju.
  • Przynależności – zespół, w którym nikt nie jest sam z problemem. W małej firmie to często najmocniejszy powód, żeby zostać.
  • Uznania – konkretna informacja, że Twoja praca coś zmieniła. Nie dyplom na koniec roku, tylko zauważenie dobrej roboty wtedy, gdy się wydarzyła.
  • Samorealizacji – wpływ na to, jak się pracuje, i możliwość robienia rzeczy, w których człowiek jest dobry.

Co z teorii przetrwało zderzenie z badaniami

Sztywna kolejność nie przetrwała. Przegląd badań Wahby i Bridwella z 1976 roku (Organizational Behavior and Human Performance) nie znalazł mocnych dowodów na to, że potrzeby odblokowują się po kolei jak poziomy w grze. Przetrwało coś skromniejszego i bardziej użytecznego. Badanie Taya i Dienera na danych z wielu krajów (Journal of Personality and Social Psychology, 2011) pokazało, że podobne potrzeby występują w różnych kulturach, ale ludzie czerpią satysfakcję z wyższych potrzeb nawet wtedy, gdy niższe nie są w pełni zaspokojone.

Dla właściciela małej firmy oznacza to jedno: nie musisz czekać, aż stać Cię na najwyższe pensje w branży, żeby dawać ludziom wpływ i uznanie. To działa równolegle.

Gdzie piramida pomaga w zarządzaniu, a gdzie myli

Pomaga jako lista kontrolna. Kiedy ktoś traci zapał, przejdź po poziomach i zapytaj, który się sypie. Często okazuje się, że problemem nie jest brak ambitnych zadań, tylko spóźniona faktura od klienta, przez którą pensja przyszła tydzień później, albo to, że nowa osoba od miesiąca je obiad sama.

Myli, gdy traktujesz ją jak przepis. Trzy typowe błędy:

  • „Najpierw pieniądze, potem reszta” – podwyżka nie naprawi braku uznania, a zespół, w którym jedyną formą docenienia jest przelew, uczy się liczyć tylko przelewy.
  • Samorealizacja jako nagroda dla wybranych – wpływ na sposób pracy można dać każdemu, także osobie na stanowisku wykonawczym.
  • Jedna piramida dla wszystkich – dla jednego pracownika stabilność jest ważniejsza od rozwoju, dla drugiego odwrotnie. Zapytaj, zamiast zgadywać.

Z piramidą dobrze współgra rozróżnienie na czynniki higieny i motywatory oraz pojęcie Motywacja pracowników. Jeśli prowadzisz zespół i ciągle gasisz pożary, zobacz też Bezpieczeństwo psychologiczne: bez niego potrzeba przynależności zostaje niezaspokojona, nawet gdy wszyscy siedzą w jednym pokoju.

Jedno ćwiczenie na najbliższy tydzień

Wypisz osoby, z którymi pracujesz, i przy każdej zaznacz poziom, który według Ciebie jest u niej teraz najsłabszy. Potem zapytaj każdą z nich, czy trafiłeś. Rozbieżność między Twoją oceną a odpowiedzią powie Ci więcej o motywacji w zespole niż jakakolwiek ankieta zadowolenia.

Pytania i odpowiedzi

Najczęściej zadawane pytania

Piramida Maslowa to potoczna nazwa hierarchii potrzeb, którą Abraham Maslow opisał w 1943 roku w artykule „A Theory of Human Motivation”. Model wyróżnia pięć grup potrzeb: fizjologiczne, bezpieczeństwa, przynależności, uznania i samorealizacji. Zakłada, że gdy potrzeby niższe są w miarę zaspokojone, coraz większy wpływ na nasze zachowanie mają potrzeby wyższe. Sam Maslow nie narysował piramidy, ten obraz dodali później autorzy podręczników zarządzania. W praktyce teoria służy dziś głównie jako mapa: pomaga zauważyć, że ludzie potrzebują jednocześnie bezpieczeństwa, relacji i uznania, a pieniądze załatwiają tylko część z tego. Jeśli używasz jej w firmie, traktuj ją jak listę pytań do zadania, a nie jak prawo, które przewiduje zachowanie konkretnej osoby.

Przełożona na realia pracy piramida Maslowa wygląda tak. Potrzeby fizjologiczne to wynagrodzenie pokrywające koszty życia i warunki, w których da się normalnie pracować. Bezpieczeństwo to stabilna umowa, terminowe wypłaty i przewidywalne zasady. Przynależność to zespół, w którym nikt nie zostaje sam z problemem. Uznanie to konkretna informacja zwrotna, że czyjaś praca miała znaczenie, przekazana wtedy, gdy rzecz się wydarzyła. Samorealizacja to wpływ na sposób wykonywania pracy i możliwość robienia tego, w czym ktoś jest dobry. W małej firmie najczęściej szwankują dwa środkowe poziomy: przynależność, gdy nowa osoba długo pracuje w pojedynkę, i uznanie, gdy właściciel zakłada, że skoro nie narzeka, to znaczy, że jest dobrze.

Częściowo. Badania nie potwierdziły sztywnej kolejności, w której potrzeby odblokowują się jedna po drugiej. Przegląd Wahby i Bridwella z 1976 roku nie znalazł na to mocnych dowodów. Potwierdziło się natomiast, że podobne grupy potrzeb występują w bardzo różnych kulturach. Badanie Taya i Dienera z 2011 roku, oparte na danych z wielu krajów, pokazało też, że ludzie czerpią satysfakcję z relacji czy uznania nawet wtedy, gdy ich podstawowe potrzeby nie są w pełni zaspokojone. Dlatego piramida Maslowa jest dziś traktowana jako użyteczny model porządkujący, a nie jako teoria, która dokładnie przewiduje zachowanie. W zarządzaniu to wystarczy, o ile nie wyciągasz z niej wniosku, że uznanie i rozwój muszą poczekać, aż pensje będą idealne.

Piramidę Maslowa najlepiej wykorzystać diagnostycznie. Gdy ktoś w zespole traci zaangażowanie, przejdź po kolei przez poziomy i sprawdź, który się sypie. Czasem okazuje się, że problem jest przyziemny: wypłata przyszła z opóźnieniem albo grafik zmienia się z dnia na dzień, co uderza w potrzebę bezpieczeństwa. Czasem chodzi o samotność w pracy albo o to, że nikt nie zauważył dobrze wykonanego projektu. Drugim krokiem jest rozmowa, bo ta sama sytuacja dla różnych osób oznacza co innego. Jedna osoba ceni stabilność bardziej niż rozwój, druga odwrotnie. Unikaj traktowania podwyżki jako uniwersalnej odpowiedzi. Pieniądze zaspokajają dolne poziomy, ale nie zastąpią uznania ani wpływu na to, jak wygląda praca.

Piramida Maslowa opisuje ludzkie potrzeby w ogóle, a teoria dwuczynnikowa Fredericka Herzberga dotyczy wprost pracy. Herzberg rozdzielił czynniki higieny, takie jak pensja, warunki i zasady, od motywatorów, takich jak uznanie, odpowiedzialność i sama treść pracy. Jego zdaniem braki w higienie wywołują niezadowolenie, ale ich poprawa nie tworzy zaangażowania, a tylko usuwa źródło frustracji. Zaangażowanie budują motywatory. Obie teorie dochodzą do podobnego wniosku praktycznego: pieniądze i warunki są konieczne, ale niewystarczające. Różnica jest taka, że piramida Maslowa sugeruje kolejność, a Herzberg pokazuje dwie osobne skale. W małej firmie warto używać obu: piramidy do rozmowy o tym, czego komuś brakuje, a podziału Herzberga do decyzji, na co wydać ograniczony budżet.