Cele SMART
Cele SMART to sposób formułowania celów tak, żeby dało się je wykonać i sprawdzić. Skrót SMART zbiera pięć kryteriów: cel ma być konkretny (specific), mierzalny (measurable), przypisany do kogoś albo osiągalny, realistyczny lub istotny i określony w czasie (time-related). „Więcej klientów” to życzenie. „Dziesięciu nowych klientów na abonament do końca marca, odpowiada Kasia” to cel SMART.
Metoda SMART ma pięć kryteriów, które łatwo zapamiętać i trudniej zastosować, niż się wydaje.
Skąd się wziął skrót SMART i co znaczyły litery na początku
Skrót opisał George T. Doran w krótkim artykule „There's a S.M.A.R.T. way to write management's goals and objectives” w listopadowym numerze „Management Review” z 1981 roku. U Dorana litery znaczyły: Specific (konkretny), Measurable (mierzalny), Assignable (przypisany do osoby), Realistic (realistyczny) i Time-related (określony w czasie).
Później „A” zaczęto czytać jako achievable (osiągalny), a „R” jako relevant (istotny). Szkoda pierwotnego „assignable”, bo w małej firmie najczęstszy kłopot z celem to właśnie brak osoby, która za niego odpowiada. Doran zaznaczał też, że nie każdy cel musi spełniać wszystkie pięć kryteriów. SMART był dla niego pomocą przy pisaniu, a nie testem do zaliczenia.
Dlaczego konkretny cel działa lepiej niż „postaram się”
SMART nie wyrósł z badań, ale dobrze pasuje do teorii wyznaczania celów Locke'a i Lathama. Podsumowali oni kilkadziesiąt lat badań: konkretne i ambitne cele prowadzą zwykle do lepszych wyników niż ogólne „zrób, co możesz” (American Psychologist, 2002). Ten sam przegląd pokazuje granicę: przy zadaniach złożonych i nowych sztywny cel wynikowy potrafi przeszkadzać, a lepiej sprawdza się cel nauczenia się czegoś, na przykład „przetestować trzy sposoby pozyskania klienta”.
Konkretny cel ułatwia też decyzje po drodze. Jeśli wiesz, że chodzi o dziesięciu klientów abonamentowych, łatwiej odmówić jednorazowemu zleceniu, które zjadłoby tydzień.
Cele SMART a OKR
SMART to lista kryteriów dla jednego celu. OKR to system z dwiema warstwami: cel jakościowy, który mówi, dokąd idziesz, i kilka mierzalnych rezultatów, po których poznasz, czy doszedłeś. Kluczowe rezultaty w OKR często spełniają kryteria SMART. Różnica tkwi w ambicji: w OKR zakłada się, że części rezultatów nie osiągniesz w pełni, a cel SMART z literą „realistyczny” ma być osiągnięty.
Gdzie cele SMART zawodzą przy ADHD i pracy z ciągłymi przerwaniami
- Odległy termin jest niewidoczny. „Do końca marca” w listopadzie nie istnieje. Ślepota na czas sprawia, że termin pojawia się w głowie dopiero tydzień przed nim.
- Cel mówi, co ma być, a nie co robisz dziś. SMART opisuje wynik. Nie mówi, jaki jest pierwszy krok w poniedziałek rano.
- „Realistyczny” według kogo? Jeśli regularnie nie doszacowujesz czasu, Twój realistyczny cel jest ambitny. Gdy zaś dzień rozbijają telefony, plan liczony na pełne godziny skupienia nie ma szans.
- Wszystko albo nic. Osiem klientów zamiast dziesięciu to porażka w logice SMART. Dla kogoś, kto łatwo przekreśla cały projekt po pierwszym potknięciu, to sygnał, żeby rzucić temat.
- Wynik zależy od innych. Liczba klientów zależy też od rynku. Cel sformułowany tylko wynikowo daje niewielką kontrolę nad tym, co robisz.
Jak dopisać do celu SMART to, czego mu brakuje
- Dodaj cel procesowy obok wynikowego. „Dziesięciu klientów do marca” plus „pięć rozmów sprzedażowych tygodniowo”. Na drugi masz pełny wpływ.
- Skróć horyzont. Zamiast jednego celu kwartalnego trzy miesięczne albo sześć dwutygodniowych. Termin, który jest blisko, da się poczuć.
- Zrób postęp widocznym. Kartka na ścianie z dziesięcioma kratkami do zamalowania działa lepiej niż arkusz w trzeciej zakładce.
- Zapisz, kiedy i gdzie działasz. Gollwitzer nazwał to intencjami implementacyjnymi: plan w formie „kiedy nastąpi X, zrobię Y” zwiększa szansę, że zamiar zamieni się w działanie (American Psychologist, 1999). Na przykład: „w poniedziałek po porannej kawie dzwonię do trzech firm z listy”.
- Dodaj zapas do szacunku i z góry ustal, co uznasz za dobry wynik częściowy.
Cele SMART w małej firmie: przykłady
Sprzedaż. „Pozyskać więcej klientów” zamienia się w „dziesięć nowych umów abonamentowych do 31 marca, odpowiada Kasia, co tydzień pięć rozmów”.
Wdrożenie nowej osoby. „Wdrożyć Tomka” zamienia się w „do końca miesiąca Tomek samodzielnie obsługuje zamówienia z pierwszej kategorii, a pytania zapisuje w jednym dokumencie”.
AI w firmie. „Wdrożyć AI” to temat, nie cel. Wersja SMART: „do 15 lutego odpowiedzi na trzy najczęstsze pytania klientów przygotowuje model, a Ania sprawdza każdą przed wysyłką; mierzymy czas odpowiedzi”.
Pytanie kontrolne dla każdego celu, który teraz masz w głowie: kto za niego odpowiada i co ta osoba zrobi w najbliższy poniedziałek?
Najczęściej zadawane pytania
Cele SMART to cele sformułowane według pięciu kryteriów, których pierwsze litery tworzą skrót SMART. Cel ma być konkretny, mierzalny, przypisany do osoby lub osiągalny, realistyczny lub istotny i określony w czasie. Skrót opisał George T. Doran w 1981 roku w czasopiśmie „Management Review”, w artykule o pisaniu celów dla menedżerów. Przykład: „poprawić obsługę klienta” to życzenie. „Do końca kwartału odpowiadamy na każdego maila klienta w ciągu jednego dnia roboczego, odpowiada Marta” to cel SMART. Wiadomo, co ma się zmienić, jak to sprawdzić, kto pilnuje i do kiedy. Sam skrót nie powstał w wyniku badań, ale zgadza się z wnioskami psychologów zajmujących się wyznaczaniem celów: konkretne cele zwykle działają lepiej niż ogólne „zrobimy, co się da”.
Cele SMART w małej firmie najłatwiej pokazać na przeróbkach ogólnych zamiarów. „Więcej klientów” zamienia się w „dziesięć nowych umów abonamentowych do 31 marca, odpowiada Kasia”. „Wdrożyć nowego pracownika” zamienia się w „do końca miesiąca Tomek samodzielnie obsługuje zamówienia z pierwszej kategorii, a pytania zapisuje w jednym dokumencie”. „Wdrożyć AI” zamienia się w „do 15 lutego odpowiedzi na trzy najczęstsze pytania klientów przygotowuje model, Ania sprawdza każdą przed wysyłką, mierzymy czas odpowiedzi”. W każdym przykładzie jest konkretna zmiana, sposób sprawdzenia, osoba i termin. Warto dopisać do celu wynikowego cel procesowy, na przykład „pięć rozmów sprzedażowych tygodniowo”, bo na liczbę klientów wpływa też rynek, a na liczbę rozmów masz pełny wpływ.
Cele SMART i OKR działają na różnych poziomach. SMART to lista kryteriów dla pojedynczego celu: konkretny, mierzalny, przypisany, realistyczny, określony w czasie. OKR, czyli Objectives and Key Results, to system z dwiema warstwami. Na górze stoi jakościowy cel bez liczby, który mówi, dokąd firma idzie, a pod nim kilka mierzalnych kluczowych rezultatów. Te kluczowe rezultaty często spełniają kryteria SMART. Najważniejsza różnica dotyczy ambicji. W OKR z założenia nie wszystkie rezultaty zostaną osiągnięte w pełni, bo cel ma ciągnąć w górę. Cel SMART z literą oznaczającą realizm ma zostać osiągnięty. W małej firmie SMART wystarcza zwykle do celów osobistych i projektowych, a OKR przydaje się, gdy kilka osób musi ciągnąć w jedną stronę przez cały kwartał.
Cele SMART przy ADHD działają, jeśli dopiszesz do nich to, czego im brakuje. Sam cel opisuje wynik i termin, ale nie mówi, co zrobić dziś. Odległy termin, na przykład koniec kwartału, łatwo znika z pola widzenia aż do ostatniego tygodnia. Kryterium „realistyczny” też bywa zdradliwe, gdy regularnie nie doszacowujesz czasu. Do tego cel typu wszystko albo nic sprzyja rzucaniu tematu po pierwszym potknięciu. Pomaga kilka zmian. Skróć horyzont do dwóch lub czterech tygodni. Obok celu wynikowego zapisz cel procesowy, na przykład liczbę rozmów tygodniowo. Zrób postęp widocznym, choćby kratkami na kartce przy biurku. Zapisz plan w formie „kiedy nastąpi X, zrobię Y”, na przykład „w poniedziałek po kawie dzwonię do trzech firm”. Z góry ustal też, jaki wynik częściowy uznasz za dobry.
Litery w skrócie cele SMART mają dwie wersje. W oryginale George'a T. Dorana z 1981 roku oznaczały: Specific, czyli konkretny; Measurable, czyli mierzalny; Assignable, czyli przypisany do konkretnej osoby; Realistic, czyli realistyczny; Time-related, czyli określony w czasie. W późniejszych opracowaniach literę A zaczęto czytać jako achievable, czyli osiągalny, a R jako relevant, czyli istotny dla większego celu. Obie wersje są w użyciu i żadna nie jest jedyną poprawną. Warto jednak pamiętać o pierwotnym „assignable”, bo w małej firmie cele najczęściej upadają nie przez brak liczby, lecz przez brak osoby, która za nie odpowiada. Sam Doran podkreślał, że nie każdy cel musi spełniać wszystkie pięć kryteriów, a skrót ma pomagać w pisaniu celów, a nie być sztywnym testem.
Powiązane pojęcia
OKR (Objectives and Key Results)
Metoda zapisywania celów w dwóch warstwach: jakościowy cel mówi, dokąd idziesz, a kilka mierzalnych rezultatów rozstrzyga, czy…
ADHD
Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi — neurorozwojowe zaburzenie wpływające na koncentrację, impulsywność i…
Ślepota na czas (Time blindness)
Zaburzenie percepcji czasu polegające na niezdolności do intuicyjnego wyczuwania, ile czasu minęło lub ile zajmie dane zadanie —…