Słowniczek · Psychologia

Enneagram

Enneagram to typologia osobowości, która dzieli ludzi na dziewięć typów według głównej motywacji i podstawowego lęku. Typy oznacza się numerami od 1 do 9 i rozmieszcza na okręgu z charakterystycznym dziewięcioramiennym symbolem. Enneagram nie pyta, jak się zachowujesz, tylko dlaczego. Dwie osoby mogą tak samo pracować po nocach, jedna z potrzeby bycia potrzebną, druga z lęku przed porażką.

Większość osób, które trafiają na enneagram, chce przede wszystkim poznać swój numer. Zanim zrobisz test, warto wiedzieć, skąd ta typologia się wzięła i ile jest warta.

Skąd pochodzi enneagram

Historia jest mniej starożytna, niż sugerują popularne opisy. Sam symbol pojawił się w nauczaniu George'a Gurdżijewa w pierwszej połowie XX wieku, ale nie służył do opisu osobowości. Typy osobowości dopasował do niego Oscar Ichazo, a rozwinął psychiatra Claudio Naranjo w latach 60. i 70. Później enneagram trafił do kręgów religijnych, coachingowych i biznesowych w Stanach Zjednoczonych. Twierdzenia o tysiącletniej tradycji nie mają pokrycia w źródłach.

Dziewięć typów w skrócie

  1. Perfekcjonista – chce robić rzeczy dobrze, boi się błędu.
  2. Pomocnik – chce być potrzebny, boi się, że nie zasługuje na miłość.
  3. Osiągający – chce sukcesu i uznania, boi się bycia bezwartościowym.
  4. Indywidualista – chce być autentyczny, boi się braku tożsamości.
  5. Badacz – chce rozumieć, boi się bezradności i bycia przytłoczonym.
  6. Lojalista – chce bezpieczeństwa i oparcia, boi się zostać bez wsparcia.
  7. Entuzjasta – chce przyjemności i możliwości, boi się bólu i ograniczeń.
  8. Wyzywający – chce kontroli nad swoim życiem, boi się, że ktoś go zdominuje.
  9. Mediator – chce spokoju i harmonii, boi się konfliktu i rozpadu relacji.

Do tego dochodzą „skrzydła”, czyli wpływ sąsiednich typów, oraz kierunki zmian typu pod stresem i w rozwoju. Ta złożoność sprawia, że enneagram brzmi głęboko, ale też, że trudno go sprawdzić.

Co mówią badania

Enneagram ma znacznie słabsze podstawy naukowe niż model Wielkiej Piątki. Badań jest niewiele, a różne kwestionariusze enneagramu często przypisują tej samej osobie różne typy. Część typów częściowo pokrywa się z wymiarami Wielkiej Piątki, na przykład „Badacz” z introwersją, a „Entuzjasta” z ekstrawersją i otwartością. Nie ma natomiast dowodów, że dziewięć typów to naturalny podział ludzi.

Opisy typów działają też dzięki Efekt Barnuma: są na tyle ogólne i trafiają w uniwersalne lęki, że prawie każdy znajdzie coś o sobie w kilku z nich. Wrażenie „to cały ja” nie dowodzi, że test zmierzył coś prawdziwego.

Do czego enneagram się nadaje, a do czego nie

Enneagram ma jedną zaletę, której brakuje wielu testom: każe zapytać o motywację, a nie tylko o zachowanie. W zespole może otworzyć rozmowę o tym, dlaczego jeden pracownik bierze wszystko na siebie, a inny unika trudnych tematów. Jako punkt wyjścia do takiej rozmowy bywa przydatny.

Nie nadaje się natomiast do rekrutacji, awansów ani podziału ról. Decyzja kadrowa oparta na narzędziu, które daje różne wyniki przy kolejnym wypełnieniu, jest loterią. Jeśli potrzebujesz czegoś solidniejszego, sięgnij po test Wielkiej Piątki albo opis ról zespołowych w teście Belbina.

Uważaj też na samospełnianie: kiedy ktoś usłyszy, że jest „Mediatorem”, łatwo zacznie unikać konfliktów, bo „taki ma typ”. Typ ma pomagać zrozumieć siebie, a nie zwalniać z robienia rzeczy, które przychodzą trudniej.

Pytania i odpowiedzi

Najczęściej zadawane pytania

Enneagram to typologia osobowości, która opisuje dziewięć typów ludzi według ich podstawowej motywacji i najgłębszego lęku. Typy oznacza się numerami od 1 do 9: Perfekcjonista, Pomocnik, Osiągający, Indywidualista, Badacz, Lojalista, Entuzjasta, Wyzywający i Mediator. Nazwa pochodzi od greckich słów oznaczających dziewięć i rysunek, bo typy rozmieszcza się na okręgu z dziewięcioramiennym symbolem. W odróżnieniu od wielu testów enneagram pyta, dlaczego się tak zachowujesz, a samo zachowanie traktuje jako skutek. Współczesna wersja powstała w XX wieku dzięki Oscarowi Ichazo i Claudio Naranjo, a sam symbol wcześniej pojawiał się w nauczaniu George'a Gurdżijewa. Enneagram jest popularny w coachingu i rozwoju osobistym, ale ma słabe podstawy naukowe.

Test enneagram nie jest uważany za wiarygodne narzędzie psychometryczne. Badań nad enneagramem jest niewiele, a różne kwestionariusze często przypisują tej samej osobie różne typy. Nie ma też dowodów, że dziewięć typów to rzeczywisty, naturalny podział ludzi. Część opisów typów pokrywa się z wymiarami dobrze zbadanego modelu Wielkiej Piątki, ale sam enneagram nie przeszedł podobnej weryfikacji. Wrażenie trafności, które ma wielu użytkowników, wynika w dużej mierze z efektu Barnuma: opisy dotyczą uniwersalnych lęków i pragnień, więc prawie każdy odnajduje się w kilku typach. Enneagram może być ciekawym punktem wyjścia do rozmowy o motywacjach, ale nie powinien być podstawą decyzji o zatrudnieniu, awansie czy podziale zadań w zespole.

Enneagram wyróżnia dziewięć typów. Jedynka, Perfekcjonista, dąży do robienia rzeczy dobrze i boi się błędu. Dwójka, Pomocnik, chce być potrzebna innym. Trójka, Osiągający, nastawia się na sukces i uznanie. Czwórka, Indywidualista, szuka autentyczności i wyjątkowości. Piątka, Badacz, chce rozumieć świat i chroni swoją energię. Szóstka, Lojalista, szuka bezpieczeństwa i oparcia. Siódemka, Entuzjasta, goni za możliwościami i unika ograniczeń. Ósemka, Wyzywający, chce mieć kontrolę i nie dać się zdominować. Dziewiątka, Mediator, dąży do spokoju i unika konfliktów. W teorii enneagramu każdy typ ma też „skrzydła”, czyli wpływ sąsiednich typów, oraz przewidywane kierunki zmiany pod wpływem stresu i rozwoju.

Enneagram, MBTI i Wielka Piątka opisują osobowość na różne sposoby. Enneagram dzieli ludzi na dziewięć typów według motywacji i lęków, czyli pyta, dlaczego się zachowujesz. MBTI, wywodzące się z typologii Carla Junga, przypisuje jeden z szesnastu typów na podstawie czterech par preferencji, takich jak introwersja i ekstrawersja. Wielka Piątka nie przypisuje typów, tylko mierzy pięć wymiarów osobowości na ciągłych skalach: otwartość, sumienność, ekstrawersję, ugodowość i neurotyczność. Pod względem naukowym najlepiej zbadana jest Wielka Piątka i to ona jest standardem w psychologii akademickiej. MBTI i enneagram są popularne w biznesie i coachingu, ale ich wyniki są mniej stabilne. Do rozmowy w zespole wystarczy dowolne z nich, do decyzji kadrowych nie powinno służyć żadne.

Enneagram może być przydatny w zespole jako punkt wyjścia do rozmowy, ale nie jako narzędzie decyzyjne. Jego zaletą jest to, że zwraca uwagę na motywacje. Dzięki temu łatwiej zrozumieć, dlaczego jedna osoba bierze na siebie za dużo pracy, a inna unika trudnych rozmów z klientem, choć obie wyglądają na zaangażowane. Warsztat oparty na enneagramie potrafi otworzyć szczerą rozmowę o tym, co kogo stresuje. Ryzyka są dwa. Po pierwsze, wyniki testów są mało stabilne, więc nie należy na ich podstawie rekrutować, awansować ani dzielić ról. Po drugie, etykieta typu łatwo staje się wymówką albo szufladą, na przykład „jestem Dziewiątką, więc nie będę rozmawiać o konflikcie”. Typ ma pomagać zrozumieć siebie, a nie ograniczać.