Słowniczek · Biznes

Lejek sprzedażowy (sales funnel)

Lejek sprzedażowy (sales funnel) to model, który opisuje drogę klienta od pierwszego zetknięcia z firmą do zakupu jako ciąg etapów. Na każdym etapie część osób odpada, więc u góry jest ich dużo, a na dole, przy zakupie, niewielu. Stąd kształt lejka. Model pozwala zobaczyć, na którym etapie tracisz najwięcej ludzi, i tam skupić pracę.

Obok lejka sprzedażowego (ang. sales funnel) funkcjonują lejek marketingowy i lejek konwersji. Granice między nimi są płynne: lejek marketingowy zwykle kończy się na pozyskaniu zainteresowanej osoby, sprzedażowy prowadzi do transakcji, a lejek konwersji to najczęściej ścieżka na stronie internetowej, na przykład od wejścia na stronę produktu do opłaconego koszyka.

Od AIDA do współczesnego lejka

Pomysł, że zakup ma etapy, jest starszy niż internet. Pod koniec XIX wieku amerykańskiemu specjaliście od reklamy E. St. Elmo Lewisowi przypisuje się schemat AIDA: uwaga (attention), zainteresowanie (interest), pragnienie (desire), działanie (action). Na początku XX wieku w literaturze o sprzedaży pojawiło się porównanie do lejka, w który wsypuje się wielu potencjalnych klientów, a wypada nieliczna grupa kupujących. Marketing internetowy dodał do tego pomiar: dziś da się policzyć, ile osób weszło na stronę, ile zapisało się na listę i ile kupiło.

Współcześnie lejek dzieli się często na trzy części, nazywane skrótami z angielskiego:

  • Góra lejka (TOFU, top of the funnel): ktoś dowiaduje się, że istniejesz. Artykuł, post, polecenie, wynik w wyszukiwarce.
  • Środek lejka (MOFU): ktoś rozważa rozwiązanie. Zapisuje się na newsletter, pobiera materiał, porównuje oferty. Tu działa na przykład lead magnet, czyli darmowy materiał w zamian za adres e-mail.
  • Dół lejka (BOFU): ktoś decyduje. Prosi o wycenę, rozmawia z Tobą, kupuje.

Dlaczego model lejka pomaga podejmować decyzje

Lejek rozbija jedno pytanie „dlaczego sprzedaż jest słaba?” na kilka mniejszych, na które da się odpowiedzieć. Weźmy przykładowe liczby: 1000 osób odwiedza stronę, 50 zostawia kontakt, 10 umawia rozmowę, 3 kupują. Konwersja między etapami wynosi więc 5%, 20% i 30%. Jeśli chcesz podwoić sprzedaż, możesz podwoić ruch, co jest drogie, albo poprawić etap, który przepuszcza najmniej. Często to drugie jest tańsze.

Model ma też wartość dla głowy. Przy ADHD albo przebodźcowaniu „marketing” jest workiem bez dna: zawsze można zrobić jeszcze jeden post. Lejek pokazuje, która część jest teraz wąska, i pozwala świadomie odpuścić resztę. To podobny mechanizm jak przy szukaniu, gdzie jest Wąskie gardło (Bottleneck) w procesie.

Lejek sprzedażowy a segmentacja rynku

Te dwa pojęcia często się mieszają, a odpowiadają na inne pytania. Segmentacja rynku mówi, do kogo mówisz: dzieli rynek na grupy o podobnych potrzebach i pozwala wybrać tę, której ofertę kierujesz. Lejek mówi, jaką drogę przechodzi osoba z wybranej grupy, zanim kupi. Najpierw segmentacja, potem lejek. Jeśli do lejka wlewasz ludzi spoza grupy docelowej, żadna poprawka na dole nie pomoże, bo ci ludzie nigdy nie mieli powodu kupić.

Trzy lejki w małej firmie

  1. Fizjoterapeutka z gabinetem. Góra: wizytówka w mapach Google i polecenia. Środek: strona z cennikiem i opisem pierwszej wizyty. Dół: rezerwacja online. Jeśli wiele osób ogląda cennik, a mało rezerwuje, problemem może być skomplikowany formularz, a nie cena.
  2. Firma szkoleniowa B2B. Góra: artykuły i webinary. Środek: zapis na listę i seria maili. Dół: rozmowa z handlowcem i oferta. Tu lejek jest długi i rozmowa zwykle decyduje.
  3. Sklep z ręcznie robioną biżuterią. Góra: Instagram. Środek: strona produktu. Dół: koszyk i płatność. Najwięcej osób może odpadać przy kosztach wysyłki widocznych dopiero na końcu.

Gdzie model lejka się nie sprawdza

Lejek zakłada, że klient idzie w jednym kierunku, z góry na dół. W rzeczywistości ludzie skaczą: ktoś widzi Twój post, po pół roku dostaje polecenie od znajomego i kupuje od razu, pomijając środek. Inni wracają do etapu rozważania po kilku miesiącach. Lejek jest więc uproszczeniem do diagnozy, a nie mapą rzeczywistości.

Drugie ograniczenie: lejek kończy się na zakupie, a w wielu firmach zysk przychodzi później, z ponownych zakupów i poleceń. Jeśli patrzysz tylko na lejek, łatwo przeoczyć, że klienci kupują raz i znikają. Do tego potrzebujesz osobnych miar, na przykład odsetka klientów, którzy wracają po kolejny zakup.

Trzecie: liczby z małej firmy bywają za małe, żeby wyciągać z nich pewne wnioski. Trzy zakupy w miesiącu zamiast dwóch to może być przypadek, a nie efekt zmiany na stronie.

Jak narysować swój lejek w godzinę

  1. Wypisz etapy, które realnie przechodzi Twój klient. Nie z podręcznika, tylko z ostatnich pięciu sprzedaży.
  2. Przy każdym etapie zapisz, ile osób na nim było w ostatnim miesiącu. Część liczb znajdziesz w statystykach strony, część w skrzynce mailowej.
  3. Policz, jaki odsetek przechodzi do następnego etapu.
  4. Wybierz jedno miejsce z największym spadkiem i jedną zmianę do przetestowania przez miesiąc.

Jeśli nie wiesz, ile osób było na którymś etapie, to jest Twój pierwszy krok: zacząć to liczyć, zanim zaczniesz cokolwiek poprawiać.

Pytania i odpowiedzi

Najczęściej zadawane pytania

Lejek sprzedażowy to model, który pokazuje drogę klienta od pierwszego kontaktu z firmą do zakupu jako kilka etapów. Na górze jest wiele osób, które dopiero dowiedziały się o Twojej ofercie. Na każdym kolejnym etapie część z nich odpada, aż na dole zostają ci, którzy kupili. Stąd nazwa i kształt lejka. Typowe etapy to świadomość, zainteresowanie, rozważanie, decyzja i zakup, choć w każdej firmie wyglądają trochę inaczej. Model przydaje się przede wszystkim do diagnozy. Zamiast pytać ogólnie, dlaczego sprzedaż jest słaba, sprawdzasz, ile osób przechodzi z etapu na etap i gdzie odpada ich najwięcej. Jeśli wiele osób ogląda cennik, a mało zostawia kontakt, problem leży w środku lejka, a nie w liczbie odwiedzających. Wtedy wiesz, co poprawiać najpierw, i nie wydajesz pieniędzy na ruch, który i tak się nie zamieni w sprzedaż.

Przykładowy lejek sprzedażowy w małej firmie usługowej może wyglądać tak. Góra lejka: ktoś trafia na Twoją wizytówkę w mapach Google, artykuł na blogu albo dostaje polecenie od znajomego. Środek lejka: wchodzi na stronę, czyta opis usługi, ogląda cennik, może zapisuje się na newsletter albo pobiera darmowy materiał. Dół lejka: wysyła zapytanie, umawia rozmowę albo rezerwuje termin i płaci. Przy każdym etapie warto zapisać liczbę osób z ostatniego miesiąca. Przykładowo 1000 wejść na stronę, 50 zapytań, 10 rozmów i 3 zakupy. Z tych liczb od razu widać, że między wejściem a zapytaniem odpada 95% osób, więc to dobre miejsce do poprawy: czytelniejsza oferta, prostszy formularz, jasna informacja o cenie. W sklepie internetowym lejek jest krótszy: post lub reklama, strona produktu, koszyk, płatność. Tam często największy spadek widać przy koszyku.

Lejek sprzedażowy i lejek marketingowy to bardzo bliskie pojęcia i w małych firmach często używa się ich zamiennie. Jeśli jednak chcesz je rozróżnić, granica przebiega mniej więcej w miejscu, gdzie zainteresowana osoba zostawia kontakt. Lejek marketingowy obejmuje górę i środek: budowanie świadomości marki, przyciąganie ruchu, zbieranie adresów e-mail, na przykład przez lead magnet. Lejek sprzedażowy zaczyna się zwykle tam, gdzie pojawia się konkretny potencjalny klient, i prowadzi go przez rozmowę, ofertę i negocjacje do transakcji. W dużych firmach te części prowadzą różne działy, więc rozróżnienie ma sens organizacyjny. W firmie na kilka osób zwykle tą samą ścieżką zajmuje się jedna lub dwie osoby, dlatego praktyczniej jest narysować jeden lejek od pierwszego kontaktu do zakupu i patrzeć na niego w całości.

Budowę lejka sprzedażowego zacznij od tego, co już się dzieje, a nie od teorii. Krok pierwszy: przypomnij sobie pięć ostatnich sprzedaży i zapisz, jak każdy klient do Ciebie trafił i co robił przed zakupem. Krok drugi: z tych historii wyodrębnij wspólne etapy, na przykład znalezienie strony, przeczytanie oferty, wysłanie zapytania, rozmowę i zakup. Krok trzeci: przy każdym etapie zapisz, ile osób przez niego przeszło w ostatnim miesiącu. Dane znajdziesz w statystykach strony, systemie mailowym i kalendarzu. Krok czwarty: policz, jaki odsetek przechodzi dalej, i znajdź miejsce z największym spadkiem. Krok piąty: wybierz jedną zmianę w tym miejscu i testuj ją przez kilka tygodni. Nie poprawiaj wszystkiego naraz, bo nie będziesz wiedzieć, co zadziałało. Pamiętaj też, że przy małych liczbach pojedyncze różnice mogą być przypadkiem.

Lejek sprzedażowy może nie działać mimo rosnącego ruchu z trzech częstych powodów. Pierwszy to niewłaściwi ludzie na górze lejka. Jeśli artykuł albo reklama przyciąga osoby spoza Twojej grupy docelowej, ruch rośnie, a sprzedaż stoi, bo ci ludzie nigdy nie mieli powodu kupić. Wtedy trzeba wrócić do pytania, do kogo kierujesz ofertę. Drugi powód to dziura w środku lejka: oferta jest niejasna, cena ukryta, formularz za długi albo brakuje następnego kroku, więc zainteresowani nie wiedzą, co zrobić. Trzeci powód to zbyt duży przeskok między etapami. Ktoś, kto pierwszy raz o Tobie usłyszał, rzadko od razu kupi drogą usługę. Potrzebuje etapu pośredniego, na przykład darmowego materiału, krótkiej konsultacji albo tańszego produktu na start. Zanim zwiększysz budżet na ruch, policz konwersję między etapami i popraw ten, który przepuszcza najmniej osób.