Słowniczek
A
ADHD
PsychologiaZespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi — neurorozwojowe zaburzenie wpływające na koncentrację, impulsywność i regulację emocji, dotykające 5-7% populacji. Nie brak dyscypliny, lecz inny mózg.
Awersja do straty (Loss Aversion)
PsychologiaSkłonność ludzkiego mózgu do silniejszego odczuwania strat niż zysków o tej samej wartości – odkryta przez Daniela Kahnemana i Amosa Tversky'ego.
B
Bezpieczeństwo psychologiczne (Psychological Safety)
PsychologiaStan zespołu, w którym można zgłosić błąd, zadać niepopularne pytanie lub podważyć pomysł szefa bez strachu o karę społeczną, reputację czy pozycję.
Błąd utopionych kosztów (Sunk Cost Fallacy)
PsychologiaZniekształcenie poznawcze polegające na kontynuowaniu nierentownych działań tylko dlatego, że już tyle zainwestowałeś — jeden z najdroższych błędów w biznesie.
D
Default Mode Network (DMN)
PsychologiaSieć neuronowa aktywna podczas mind-wanderingu i refleksji. U osób z ADHD nie wycisza się przy zadaniach skupionych — stąd ciągły strumień skojarzeń i pomysłów.
Dysforia wrażliwa na odrzucenie (RSD)
PsychologiaIntensywna, przytłaczająca emocjonalna reakcja na realne lub postrzegane odrzucenie, krytykę lub niepowodzenie — częsta u osób z ADHD, potrafi sparaliżować działanie i decyzje.
Dysonans poznawczy
PsychologiaNieprzyjemne napięcie psychiczne wynikające z jednoczesnego posiadania sprzecznych przekonań lub z rozbieżności między przekonaniami a zachowaniem — silnik racjonalizacji i oporu przed zmianą.
E
Efekt aureoli
PsychologiaZniekształcenie poznawcze polegające na tym, że jedna pozytywna cecha osoby lub produktu sprawia, iż przypisujemy jej pozostałe pozytywne cechy bez dowodów — atrakcyjny znaczy kompetentny, drogi znaczy dobry.
Efekt Dunninga-Krugera
PsychologiaZniekształcenie poznawcze: osoby o niskich kompetencjach przeszacowują swoje umiejętności, a eksperci je niedoszacowują — bo aby ocenić własną niekompetencję, potrzebujesz kompetencji, której Ci brakuje.
Efekt placebo
PsychologiaZjawisko, w którym pozorne leczenie lub substancja bez aktywnych składników wywołuje realne zmiany fizjologiczne i psychologiczne — dowód na to, że przekonania mózgu dosłownie zmieniają ciało.
Efekt potwierdzenia
PsychologiaZniekształcenie poznawcze polegające na selektywnym wyszukiwaniu, interpretowaniu i zapamiętywaniu informacji potwierdzających istniejące przekonania — najgroźniejsze błędne koło w podejmowaniu decyzji.
Efekt Zeigarnik
PsychologiaZjawisko psychologiczne polegające na tym, że niedokończone zadania są lepiej zapamiętywane i zajmują więcej zasobów mentalnych niż zadania zakończone — mózg nie lubi otwartych pętli.
H
Heurystyka dostępności
PsychologiaSkrót poznawczy, w którym oceniasz prawdopodobieństwo zdarzenia na podstawie tego, jak łatwo przychodzi Ci do głowy przykład — co prowadzi do systematycznego przeszacowywania spektakularnych ryzyk i ignorowania statystycznie groźniejszych.
Hiperfocus (Hiperfokus)
PsychologiaStan ekstremalnego, niekontrolowanego skupienia na jednym zadaniu, w którym otoczenie przestaje istnieć — szczególnie intensywny w ADHD, ale doświadczany także przez neurotypowe osoby w pracy twórczej.
M
Metapoznanie (Metacognition)
PsychologiaZdolność do myślenia o własnym myśleniu – kluczowy mechanizm samooceny, uczenia się i rozpoznawania błędów poznawczych.
Mgła mózgowa (Brain fog)
PsychologiaStan obniżonej klarowności myślenia, trudności z koncentracją, zapominaniem i przetwarzaniem informacji — nie choroba, ale objaw wielu stanów od braku snu po wypalenie zawodowe.
P
Paradoks wyboru (Paradox of Choice)
PsychologiaZjawisko psychologiczne opisane przez Barry'ego Schwartza – im więcej opcji do wyboru, tym trudniej podjąć decyzję i tym mniejsza satysfakcja z dokonanego wyboru.
Paraliż analityczny / decyzyjny
PsychologiaStan, w którym strach przed błędem paraliżuje działanie, a poszukiwanie idealnego rozwiązania staje się ważniejsze niż jakiekolwiek rozwiązanie — klasyczny wróg przedsiębiorców.
Pętla dopaminowa (Dopamine Loop)
PsychologiaMechanizm neurobiologiczny, w którym mózg otrzymuje mikro-nagrodę za każdy nowy, nieprzewidywalny bodziec – fundament projektowy platform social video.
Przebodźcowanie cyfrowe
PsychologiaStan przeciążenia sensorycznego i kognitywnego wywołanego nadmiarem bodźców cyfrowych — powiadomień, treści, dźwięków — prowadzący do zmęczenia decyzyjnego, rozproszonej uwagi i chronicznego stresu.
S
Sensory gating (bramkowanie sensoryczne)
PsychologiaNeurofizjologiczny mechanizm filtrowania nieistotnych bodźców zmysłowych na wczesnym etapie przetwarzania, zanim dotrą do świadomej uwagi. U osób z ADHD często działa nieszczelnie.
Syndrom oszusta (Imposter Syndrome)
PsychologiaZjawisko psychologiczne, w którym kompetentne osoby czują, że są udawaczami i że zaraz ktoś odkryje ich rzekomy brak wiedzy — dotyka 70% populacji, w tym ekspertów.